Imunitet

objavljeno u: Uncategorized | 0

Danas stalno govorimo o imunitetu… Znamo šta treba jesti i piti da bi “ojačali imunitet”,  ali koliko nas zapravo zna šta je to? Kako funkcionira i koji organi ga se tiču?

U nastavku Vam predstavljamo: Naš imunitet!

 

imuni-sistem

 

Imunitet je sposobnost organizma da se odupre i odbrani od infekcija, bolesti ili neke druge biološke ili hemijske opasnosti. Sveukupni mehanizam odbrane organizma zovemo imunološki sistem.

Prvi klinički opis imuniteta dat u Kitab fi al-jadari wa-al-hasbah (Traktat o boginjma i ospicama) čiji je autor perzijski ljekar Al-Razi iz IX-X stoljeća. U svom radu on daje opis bolesti i smatra da izloženost izazivačima tih bolesti daje dugotrajni imunitet.

Ipak, tek će rad Louisa Pasteura, u kojem objašnjava da su bolesti uzrokovane klicama i otkrića da nakon infekcije ljudski organizam razvija sposobnost odbrane na buduće napade datog uzročnika, dati zamah novoj nauci – imunologiji.

Ljudski organizam ima zapanjujući broj mehanizama pomoću kojih se štiti od bolesti, a svi oni zajedno čine imunološki sistem. Prvi od tih mehanizama su koža, nos, oči i usta. Koža je čvrsta i otporna na bakterije te luči antibakterijske tvari. Suze i sluz sadrže enzim koji razara zidove stanica mnogih bakterija. Pljuvačka također ima antibakterijska svojstva, a ako patogeni organizmi prođu pljuvačku, uništava ih želučana kiselina.

Većina bakterija i virusa ne prođe prvu liniju odbrane tijela. Protiv onih koji uspiju, kada se jednom nađu u tijelu, imuni sistem se bori na drugom nivou – nivou suočavanja i pobjede.

To podrazumjeva:
– Otkrivanje i eliminisanje bakterija i virusa koji uspiju da uđu u tijelo, prije nego što dobiju priliku da se reprodukuju i razmnože.
– Eliminaciju virusa ili bakterija koji su uspjeli da se razmnože u količini dovoljnoj da počnu da izazivaju probleme.
– Nalaženjem kancerogenih (ili ostalih neželjenih ćelija) i njihovom eliminacijom.

Za većinu ljudi virusne i bakterijske infekcije su najčešći uzrok bolesti koje traju toliko dugo dok tijelo ne postane imuno na određene mikrobe i ne oporavi se.

Urođeni ili nespecifični imunitet je naša stalna odbrana, uključuje kako tjelesne komponente (zdrava koža i sluznica), tako i čitav niz molekula u našim sekretima i stanica u krvi i tkivima. Ovo je ujedno “prva linija naše obrane”, koja ima zadaću spriječiti prodor napadača u naš organizam, a ako do prodora ipak dođe, ovaj dio imunološkog sustava prvi reagira. Tek ako se na ovaj način ne uspijemo odbraniti, aktivira se specifičan dio našeg imuniteta. Zadatak specifične obrane je da se na najadekvatniji način odbrani od specifičnog napadača. Također, bitan zadatak ovog specifičnog dijela je da “zapamti napadača” kako se ne bismo dva puta razboljeli od iste bolesti (ovo je ujedno osnova na kojoj su razvijena cjepiva).

Dijelovi imunog sistema su:

  • Antitijela – poznati su i kao imunoglobulini i organi_imunski_sistem_gamaglobulini, reaguju na određene bakterije, viruse ili toksine koje zovemo antigenima, proizvode ih bijela krvna zrnca, mogu se vezati za toksine,onemogućiti njihova hemijska dejstva ili signalisati da treba ukloniti napadača.
  • Koštana srž – proizvodi nova crvena i bela krvna zrnca. Proizvodi i matične ćelije koja mogu imati različitu svrhu i po potrebi se promijeniti u određeni tip bijelih krvnih zrnaca.
  • Komplementi – proizvode se u jetri, obuhvataju niz proteina, aktiviraju se i kombinuju (komplementarni su) sa antitijelima, uzrokuju pucanje ćelija i šalju signale fagocitima da određenu ćeliju treba ukloniti.
  • Interferon – omogućava ćelijama da jedna drugoj šalju signale, kada jedna ćelija otkrije interferon ostalih ćelija ona počinje da proizvodi proteine koji pomažu u sprečavanju repliciranja virusa u ćeliji i stimuliše ćelije ubice.
  • Hormoni – imuni sistem proizvodi nekoliko vrsta hormona poznatih kao limfokini, to su između ostalog: timozin koji podstiče proizvodnju limfocita, interleukini koje proizvode makrofagi nakon što pojedu nepoznatu ćeliju, IL- 1 koji ubija mnoge vrste bakterija, TNF koji može da ubije ćelije tumora i pomaže u stvaranju novih krvnih sudova (hormoni u tijelu koji koče imuni sistem su steroidi i kortikosteroidi- komponente adrenalina)
  • Limfni sistem – otkriva i uklanja bakterije i otpad, limfa je prozirna tečnost slična vodi koja nastaje iz krvi i sva tkiva tijela konstantno su uronjena u nju. Limfa na kraju stiže do limfnih čvorova odnosno jedne vrste filtera koji hvataju bakcile i ostala strana tijela. Oni sadrže armije limfocita koji su vrsta bijelih krvnih zrnaca koja uništavaju bakcile. Organi limfnog sistema obuhvataju koštanu srž i timus, kao i limfne čvorove, slezenu, krajnike i adenoide, slijepo crijevo i grupice limfoidnih tkiva u tankom crijevu poznate kao Pejerove ploče. Prosječno ljudsko tijelo sadrži otprilike 1 do 2 litre limfne tečnosti.
  • Slezena – filtrira krv u potrazi za nepoznatim ćelijama i starim crvenim krvnim zrncima koje treba zamijeniti. Različiti dijelovi slezene specijaliziraju se za različite vrste imunostanica.
  • Timus – odgovoran je za proizvodnju T – ćelija i važan je za njihovo sazrevanje.
  • Bijela krvna zrnca (leukociti) – predstavljaju veliku zbirku različitih ćelija koje međusobno sarađuju u procesu uništavanja bakterija i virusa. Ona se ponašaju kao živi, nezavisni jednoćelijski organizmi, kreću se poput ameba i sami hvataju antigene tako što ih obuhvate. Većina leukocita nastaje u koštanoj srži kao stem ćelije, ali sazrijevaju u drugim kostima našeg tijela. Postoje tri vrste leukocita: Granulociti (čine 50-60 % svih leukocita), Monociti (čine 7% leukocita i na kraju postaju makrofagi), Limfociti (čine 30-40 % svih leukocita i od ključnog su značaja, dijele se na T-ćelije i B-ćelije, T-ćelije sazrijevaju u timusu a B-ćelije u koštanoj srži).

 

Kako nas imuni sistem brani?

Bijela krvna zrnca proizvode tvari, koje brane tijelo od napada štetnih organizama. Ukoliko uljez (antigen) uspije probiti barijeru kože, kose ili tjelesnih tekućina, obrambene supstance (neutrofili, bazofili, eozinofili i na kraju makrofagi) ga opkole i unište. Dio bijelih krvnih zrnaca putuje krvotokom da bi se suprotstavio zarazi, dok drugi ostaju u limfnim “čvorovima” (žlijezdama), koje se nalaze u području vrata, pazuha i prepona, gdje uništavaju one mikroorganizme koji su tamo dospjeli putem limfe. Upravo zbog te borbe između leukocita i štetnih uljeza, limfni čvorovi se upale i oteknu što se može osjetiti ispod kože. Tjelesne stanice koje budu zaražene luče cijeli niz hemijskih “glasnika” koji im pomažu u borbi protiv uljeza. Te hemikalije (citokini) šalju glasnike drugim stanicama, s porukom da se zaštite i da na taj način zaustave zarazu. Komplementi, koji također putuju krvotokom, kada je imunološka reakcija jednom pokrenuta, oblažu mikrobe napadača i privlače makrofage koji će ga uništiti. Slijedeći obrambeni red su T-stanice i B-stanice, obje smještene u limfnom tkivu, tj. u slezeni i limfnim čvorovima. T-stanice dijele se na “ubojice” (koje uništavaju mikrobe) i “pomagače” (koje stimuliraju stvaranje antitijela), “supresore ili prigušivače” (koje drže tu proizvodnju pod kontrolom) i stanice “pamćenja” (koje osiguravaju trenutnu reakciju ukoliko se vrati isti tip napadača). B-stanice proizvode antitijela, od kojih je svako odgovor na specifičan antigen. Ne štite one samo tijelo, već pamte i antigen ukoliko bi se u budućnosti ponovno pojavio i pokušao probiti istu obranu.

 

Za razliku od dobrog imuniteta, postoje bolesti koje zovemo imunodeficijencija, što
znači da neki dijelovi našeg imunološkog sustava ne funkcioniraju na odgovarajući način. Te bolesti možemo podijeliti na urođene i stečene (npr. AIDS).

Dakle, naše tijelo posjeduje impresivan odbrambeni sistem koji blokira, hvata i ubija strane organizme koje prepoznaje kao prijetnju, i čije će “pamćenje” spriječiti ponovni napad. Bez tog odbrambenog sistema većina ljudi bi se neprestano razboljevala. Imunološki sistem je aktivan i dan i noć, najvrijedniji je sistem našeg organizma, on je ujedno i sistem koji prvi strada prilikom oboljevanja. Dok je imunitet nenarušen, ne razvija se ni AIDS, ni rak, ni bilo koja druga latentna bolest, poput herpesa. Najvažnije je da natjeramo svoj imuni-sistem da efikasno funkcioniše, i na taj način stvaramo velike šanse da, savršeno zdravi, živimo jedan potpuno zdrav i kvalitetan život.

 

Leave a Reply